Overpeinzing: loondienst of ZZP?

De baan voor het leven is verdwenen, zoveel is ondertussen wel duidelijk. Ergens best een vreemde gewaarwording. Generaties lang was een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd, in de volksmond een ‘vast contact’, namelijk het ultieme doel. Terecht of niet laten we even in het midden. Waar bedrijven afslanken, reorganiseren en/of een grotere flexibele schil nastreven, sneuvelen deze vaste contracten. Ze bleken overigens helemaal ook niet zo ‘vast’ weten we ondertussen. Een van de redenen waarom de focus van werkend Nederland, met name bij jongeren, op een vaste baan is verdwenen. Hebben we hier te maken met een structurele of een tijdelijke wijziging?

ADV recht ingepikt of ter discussie

In 2004 was kantoorartikelenfabrikant Smead (het eerdere Atlanta) de eerste in Nederland die knellende CAO-afspraken ter discussie stelde van de relatief goede Grafimedia CAO. Het idee was om de 36-urige werkweek te verlengen naar een 40-urige werkweek, dit zonder salarisaanpassing. De rechter wees dit verzoek af. “Not done”, de vakbonden hadden immers jarenlang gevochten voor dit ADV recht, het was asociaal en een gek idee. Tijden veranderen. Andere werkgevers waren jaren later meer succesvol met dergelijke voorstellen om ADV of ATV af te schaffen of te versoberen. Het ADV/ATV recht dat op zijn minst ter discussie staat, is niet de enige secundaire arbeidsvoorwaarde die langzaamaan verdwijnt.

Secundaire voorwaarden versoberen

Een ´goed pensioen´ is een andere voorwaarde die op losse schroeven staat. Was dit ook niet een arbeidsvoorwaarde die nog maar enkele jaren geleden als tweede werd benoemd na het afronden van de salarisonderhandelingen met een nieuwe werkgever? Er ging nog niet eens zo lang geleden in Nederland een schrikgolf rond toen bleek dat nota bene pensioenfonds ABP haar dekkingsgraad óók niet op orde had. Wat verder te denken van versobering van eindejaarsuitkeringen, opleidingsbudgetten, lease-categorieën en bezuinigingen op ‘de telefoon en laptop’ van de zaak. De crisis en te beperkte functierelevantie zijn de nieuwe toverwoorden voor bedrijven om ook hierop te bezuinigen.

Onzekerheid door Wet Werk en Zekerheid

Asscher deed er met zijn Wet Werk en Zekerheid eerder dit jaar nog een schepje bovenop. Een bij voorbaat omstreden wet schreef ik al eerder, maar deze zou tegemoet moeten komen aan een verbetering van de positie van flexwerkers èn jawel: minder zekerheden voor werknemers met een loondienstverband en een aanstaande verspoeling van het ontslagrecht vanaf medio 2015.

Ondertussen zijn zowel het imago van de vaste baan als de zelfstandige positie radicaal gewijzigd. Misschien zelfs zelf gewisseld. Daar waar het eerdere vaste contract reden voor felicitaties was, zijn reacties nu neutraal of zelf waarschuwend. “Waar begin je aan, niets is tegenwoordig zo onzeker als een vaste baan, die bestaat namelijk helemaal niet meer”. Een positie als zelfstandige wordt daarentegen tegenwoordig juist toegejuicht. “Gefeliciteerd! Heel verstandig, je krijgt veel vrijheid. Wàs dat altijd al niet een droom van je….”? Vanzelfsprekend komt er in dat laatste geval een ronduit bevestigend antwoord van de trotse en kersverse ZZP’er. Gemakshalve vergeten we maar even dat ZZP procentueel gezien tegenwoordig meer dan eens synoniem staat voor ‘werkzoekend’. Tevens lijkt het wel of half Nederland ondertussen die ooit zo schaarse ondernemersvaardigheden bezit.

ZZP’er accepteert baan in loondienst

Het is opvallend hoeveel ZZP’ers met hetzelfde gemak (graag) weer een betaalde baan accepteren. Ondanks alle onzekerheid en nadelen van dien. Het verwezenlijken van die ‘droom van ooit’ waar nog heel recent bevestigend op werd geantwoord, bleek maar tijdelijk tot die nieuwe baan wèl binnen handbereik lag. Die vrijheid werd eenzaamheid. Die droom spatte uiteen. Eerlijk naar zich kijkend waren die ondernemersvaardigheden eigenlijk helemaal niet aanwezig. Die ideale baan kwam tòch plotseling voorbij. Dat is de realiteit anno 2014, waardoor ik verwacht dat het aantal ZZP’ers binnen een paar jaar weer zal dalen. De èchte ZZP’ers blijven dan over, nog altijd ruimschoots voldoende voor de noodzakelijke flexibilisering van de arbeidsmarkt. Bedrijven willen daarnaast bij een aantrekkende economie goede mensen weer echt aan zich binden. Zeker gezien de schaarste aan gekwalificeerd personeel die zal ontstaan. Die schaarste werd voor een aantal beroepsgroepen uitgesteld door de crisis, maar komt straks als een boemerang terug. De excessen in secundaire arbeidsvoorwaarden zijn er tegen die tijd wel uit of teruggebracht tot normale proporties. Nederland is dan weer concurrerend. Alles valt dan weer op z’n plek. To be continued.

Reageren? Lees de originele blog van Edwin Klomp (ASBR) op Recruiting Roundtable Nederland.